« اطلاعیه مهم/مقالات با محوریت زبان و مردم شناسی لارستان مورد داوری قرار می گیرد | Home | فلسفه‌ی انجام تحقیقات مردم‌شناسی چیست؟ »

دبیرخانه: در ادامه طرح معرفی اعضا محترم هئیت علمی همایش در این نوشتار اشاره به زندگینامه علمی پرفسور یدالله ثمره صاحب 25 اثر علمی خواهیم داشت.

پرفسور یدالله ثمره

خلاصه : یدالله ثمره در سال 1311 در شهر کرمان بدنیا آمد. ایشان دارای مدرک دکتری رشته زبانشناسی از دانشگاه لندن-انگلستان در سال 1348 است. وی استاد بازنشسته دانشگاه تهران ، و هم اکنون عضو هیئت علمی و استاد دانشکده زبانها و ادبیات دانشگاه آزاد اسلامی می باشد.
والدین و انساب : پدر یدالله ثمره ،عنایت الله ثمره نام دارد.
خاطرات کودکی : یدالله ثمره در یک خانواده فرهنگى متولد شد و دوره دبستان را تحت نظر پدر و مادرش در دبستان بدر سیرجان تحصیل کرده است.او مى گوید:" پدر و مادرم، هردو ، معلم بودند و من تحصیلات اولیه ام را در خانواده پیش پدر ومادر شروع کردم و سپس در مدرسه این دونفر ،تحصیلات ابتدایى را به پایان رساندم. پدرم مدیر مدرسه بود و مادرم هم معلم همان مدرسه. بنابراین، اولین معلمان من پدر و مادرم بودند. قبل از اینکه به مدرسه بروم، پدرم قرآن و مقدارى تعلیمات مذهبى به من آموخت. من شش سال ابتدایى را در مدرسه پدرم به پایان رساندم. مدتى از دوره تحصیلات ابتدایى را در کرمان گذراندم و بعد از انتقال پدرم به یکى از مدارس سیرجان ،که به مدیریت آن مدرسه رسید، من هم به انجا نقل مکان کرده و تا ششم ابتدایى را در آن مدرسه بودم."
اوضاع اجتماعی و شرایط زندگی : یدالله ثمره در یک خانواده فرهنگی در شهر کرمان به دنیا آمد.
تحصیلات رسمی و حرفه ای : یدالله ثمره پس اتمام تحصیلات ابتدایی ،تحصیلات متوسطه اش را در دانشسراى مقدماتى کرمان به پایان رساند و در مهرماه ۱۳۲۹ به عنوان آموزگار پایه یک به خدمت وزارت فرهنگ آن زمان درمى آید. یکى دو سال بعد ، دیپلم کامل متوسطه در رشته ادبى را اخذ و چندسالى در وزارت فرهنگ کرمان تدریس کرد. او در سال ۱۳۳۶ به تهران آمد و در کنکور دانشگاه تهران در سه رشته ادبیات فارسى، باستان شناسى و حقوق شرکت کرد و در هر سه رشته قبول شد و از بین آنها ادبیات فارسى را بر گزید. در سال ۱۳۳۹ با رتبه اول ، از دانشکده ادبیات لیسانس ادبیات فارسى گرفته و بلافاصله وارد دوره دکتراى ادبیات فارسى مى شود و حدود دو سال ونیم در این دوره تحصیل کرد. استاد در اواسط سال ،۱۳۴۱ از طرف دولت ایران بورس تحصیلى شاگرد اولى دریافت کرد و برای تکمل معلوماتش به انگلستان عزیمت کرد و در دانشگاه لندن به تحصیل زبان شناسى پرداخت و در سال ۱۳۴۷ با درجه دکترا از دانشگاه لندن فارغ التحصیل شد.
خاطرات و وقایع تحصیل : یدالله ثمره در خصوص انگیزه اش از انتخاب زبان شناسى آن هم در سالهایى که در نظام آموزش عالى چیزى به این عنوان اصلاً وجود نداشت مى گوید: «ما در دوره لیسانس دو یا سه درس با محتواى زبان شناختى داشتیم. چند تا از این درسها به زبان شناسى و زبان هاى باستانى مثل پهلوى ، فارسى باستان و اوستا و نیز ساختمان این زبانها مربوط مى شد. یکى دو درس هم به زبان شناسى نوین مربوط مى شد، مثل تاریخ زبان و دستور زبان و غیره که اینها جزو دروس ادبیات بود و با عنوان رشته زبان شناسى تدریس نمى شد. استادان این دروس هم بعضى مانند مرحوم پورداود و مرحوم صادق کیا، زبان هاى باستانى را درس مى دادند و بعضى مثل مرحوم خانلرى و مرحوم مقدم مطالبى به اسم زبان شناسى جدید تدریس مى کردند. البته چیزهایى که آنها درس مى دادند با این زبان شناسى که امروز مى شناسیم تا حدودى فرق داشت و آمیزه اى بود از زبان شناسى باستانى و جدید... یادم هست وقتى که از استادهایم خداحافظى مى کردم که بروم خارج ، بعضى ها به من سفارش مى کردند که زبان شناسى بخوانم. از میان این افراد، به خصوص باید از دکتر مقدم ، خانلرى و کیا یادکنم که مرا خیلى تشویق مى کردند. آنها معتقد بودند چون ما متخصص زبان شناسى نداریم و این رشته در آینده مطمئناً در ایران تأسیس خواهد شد براى تدریس آن به متخصص و مدرس نیاز داریم. این بود که وقتى به انگلیس رفتم، تا حدودى با زبان شناسى آشنایى داشتم.» دکتر ثمره درباره خاطراتش از لندن و تحصیل در آنجا چنین مى گوید: «یادم هست که وقتى وارد دانشگاه شدم، تا مدتى، حداقل شش ماه، همه چیز برایم سیر و سیاحت بود و تازگى داشت چون با آن سیستم دانشگاهى کاملاً بیگانه بودم. از رفتار استادها گرفته تا طرز حرف زدن آنها با دانشجو، طرز رفتارشان، معاشرت شان با دانشجوها، تجهیزات کتابخانه ها، آزمایشگاهها و امثال اینها همگى برایم تازگى داشت.»
فعالیتهای ضمن تحصیل : یدالله ثمره بین سالهاى ۳۸ تا ۳۹ حرف «هـ» لغتنامه دهخدا را نوشته و همکارى هایى هم در تألیف فرهنگ معین داشته است.
استادان و مربیان : یدالله ثمره در دوران تحصیلات دانشگاهی در ایران از محضر اساتیدی چون بدیع‌الزمان فروزانفر، دکتر محمد معین، جلال‌الدین همایی، محمد تقی مدرس رضوی، ابراهیم پورداوود، عبدالحمید فروزانی، دکتر محمد خوانساری، دکتر ذبیح‌الله صفا ،استادخانلری،دکتر مقدم و دکتر صادق کیا کسب فیض کرد و از اساتید دوران تحصیل وی در دانشگاه لندن، می‌توان از: جی.دی.اوگانور، ا.سی.گیمسون، آر. اچ. روبینز و هالیدی نام برد.
وقایع میانسالی : یدالله ثمره در سال۱۳۴۷ به عضو یت هیأت علمى دانشگاه تهران درآمد و در سالهاى ،۱۳۵۰ ۱۳۶۰ و ۱۳۶۹ به ترتیب به درجه استادیار، دانشیار و استاد نایل گشت. یکى از زمینه هاى مورد علاقه ثمره آموزش زبان فارسى به خارجیان است و در این زمینه هم خیلى کار کرده است.
مشاغل و سمتهای مورد تصدی : مشاغلی که ید الله ثمره به عهده داشته اند عبارتند از :‌ کارشناس برنامه ریزی آموزشی دروزارت علوم و آموزش عالی ریاست انجمن زبانشناسی ایران عضویت در هیأت علمى دانشگاه تهران از سال ۱۳۴۷ استادیار، دانشیار و استاد دانشگاه تهران طى سالهاى ۱۳۶۹ - ۱۳۵۰ مدیر گروه زبان شناسى دانشکده ادبیات دانشگاه تهران طی سالهای ۷۵ - ۱۳۷۰ مدیر پژوهشگاه گویش شناسى فرهنگستان زبان و ادب فارسى طی سالهای ۵۴ - ۱۳۵۱ مدیر گروه علوم انسانى انستیتو علوم بیمارستانى طی سالهای ۵۷ - ۱۳۵۲ عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی عضو دائمى انجمن آواشناسى بین المللى IPA همکاری با موسسات و مراکزی تحقیقاتی : فرهنگستان دوم بمدت 4 سال ،مرکز تحقیقات الکترونیک دانشگاه صنعتی شریف بمدت یک سال ، موسسه دانش پژوهش ایران بمدت یک سال،وزارت جهاد کشاورزی مرکز تحقیقات روستاییبمدت سه سال،وزارت آموزش و پرورش دفتر تهیه و تدوین کتب درسی و آموزشی بمدت سه سال ،بنیاد ایرانشناسی بمدت یک سال ،فرهنگستان زیان و ادب فارسی بمدت هشت سال
فعالیتهای آموزشی : ید الله ثمره بعنوان دبیر دبیرستانهای ایران ازسال 1329تا 1342 فعالیت داشته است و بعنوان استاد یار، تدریس در دانشگاههای تهران ،‌تربیت معلم ، امام خمینی قزوین و انستیتو علوم بیمارستانی تهران ازسال 1347 تا 1377 را عهده دار بوده اند. وی همچنین درسال 1377 بعنوان استاد در دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه لندن به تدریس زبان شناسی اشتغال داشته است .
مراکزی که فرد از بانیان آن به شمار می آید : یدالله ثمره یکى از مؤسسین اصلى آزمایشگاه زبان دانشکده ادبیات دانشگاه تهران می باشد.
سایر فعالیتها و برنامه های روزمره : یدالله ثمره در نخستین کنگره تحقیقات ایرانی ، سومین و چهارمین کنگره تحقیقات ایرانی ، سمینارزبانشناسی ، سمینار جهانی ISO و همایش ایرانشناسی بنیاد ایرانشناسی شرکت کرده است . همچنین با فرهنگستان علوم بخش گردآوری گویشهای ایران، از سال 1350تا1354 و در مرکز تحقیقات الکترونیک دانشگاه صنعتی شریف و درموسسه توسعه دانش و پژوهش ایران و دروزارت جهاد کشاورزی، مرکزتحقیقات روستایی، در وزارت آموزش و پرورش، دفتر تهیه و تدوین کتب درسی وآموزش فارسی به خارجیان،نیز فرهنگستان زبان وادب فارسی فعالیت داشته است .
شاگردان : یدالله ثمره در باره دانش آموختگان و دانشجویان تحت تعلیم خود چنین مى گوید: «الآن ۹۰درصد افرادى که در دانشگاههاى مختلف زبان شناسى درس مى دهند، یا پرورش یافتگان داخل هستند یا لااقل فوق لیسانس خود را در اینجا گرفته اند و براى گرفتن دکترا به خارج رفته اند. مثلاً دکتر سیمین کریمى فوق لیسانس خود را همین جا گرفت. دکترایش را همین جا تا حد رساله گرفت و بعد رفت خارج و رساله اش را در آنجا نوشت و دکترایش را از آنجا گرفت و حالا هم در دانشگاههاى آمریکا درس مى دهد.» و البته شاگردان دیگرى چون دکتر حسن پوراقدم که مشغول تدریس در آمریکاست، یا چند نفر دیگر از دانشجویانش که حالا در دانشگاههاى انگلیس تدریس مى کنند ثمره سالها تلاش و کوشش یدالله ثمره می باشد.
همفکران فرد : یدالله ثمره با دکتر باطنى و دکتر میلانیان همفکری نزدیکی دارد.
آرا و گرایشهای خاص : یدالله ثمره درباره زبان شناسى مى گوید: «زبان شناسى از ابتداى پیدایش تا امروز در مسیر رشد بوده است. زبان شناسى فارسى در مسیر تکامل بوده است. به طور کلى اولین هدف زبان شناسى در ایران این بودکه به زبان فارسى و زبان شناسى زبان فارسى خدمت کند. در این راهکارهاى زیادى صورت گرفته و مقالات و کتابهاى نسبتاً قابل توجهى نوشته شده است.»
جوائز و نشانها : - دریافت لوح تقدیر از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای ترجمه کتاب " زبانهای خاموش" در دوره پنجم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران - تندیس سخن ،دانشگاه علامه طباطبائی در سال 1383 - مدال زرین دانشگاه تهران-تهران در سال 1385 بمناسبت تجلیل و قدردانی از خدمات علمی.
چگونگی عرضه آثار : از یداله ثمره تعداد زیادی مقالۀ تحقیقی و فرهنگی و زبان‌شناسی در نشریات مختلف مانند: نشریۀ دانشکدة ادبیات، نشریه کنگره ایران‌شناسی، مجله وحید، مجله رودکی و غیره به چاپ رسیده است. - تعداد مقالات منتشر شده در مجلات علمی :17 مقاله - شرکت در مجامع علمی : 7 مورد

--------------------------------------------------------------------------------
آثار :
1 A Course In Colloquial Farsi
ویژگی اثر : انتشارات دانشگاه تهران،1977
2 The Arrangement Of Segmental PhinemesIn Farsi
ویژگی اثر : انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1577
3 The verb system In Zeynabadi Dari
ویژگی اثر : این مقاله در مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران در سال1357 به چاپ رسیده است
4 آرایش واکه ای واژه های
ویژگی اثر : این مقاله درمجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران درسال 1354 به چاپ رسیده است
5 آموزش زبان فارسی
ویژگی اثر : آزفا 1 ،‌وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، سال 1366 . این کتاب یک دوره 5 جلدی است که به زبان فارسی و انگلیسی نوشته شده و تاکنون به 16 زبان ترجمه شده است
6 آموزش زبان فارسی
ویژگی اثر : آزفا ، وزارت و فرهنگ و ارشاد اسلامی ، سال 1367
7 آموزش زبان فارسی
ویژگی اثر : این کتاب درآزفا و تحت وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی درسالهای 69ـ 1367به چاپ رسیده است.
8 آواشناسی زبان فارسی ،‌آواها و ساخت آوائی هجا
ویژگی اثر : مرکز نشر دانشگاهی، سال1364
9 پاره ای ویژگیهای دستوری دری
ویژگی اثر : این مقاله درمجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران درسال 1356 به چاپ رسیده است
10 تحلیل ساختاری فعل در گویش گیلکی کلاردشت
ویژگی اثر : این مقاله درمجله دانشکده ادبیا ت دانشگاه تهرا ن در سال 1367 به چاپ رسیده است
11 تحلیل سبکی حافظ و معرفی غزلی تازه منسوب به او
ویژگی اثر : این مقاله درچهارمین کنگره تحقیقات ایرانی درسال1354 به چاپ رسیده است
12 تحلیلی بررده شناسی زبان ، ویژگیهای رده شناختی زبان فارسی
ویژگی اثر : این مقاله در مجله زبان شناسی درسال 1369 به چاپ رسیده است
13 تهیه و تدوین بخشی ازحرف «ه»لغت نامه دهخدا
ویژگی اثر : مجلدات 75تا 104
14 دریای خلیج فارس درصوره الارض ابن حوقل
ویژگی اثر : این مقاله در مجله دانشکده ادبیات دردانشگاه تهران درسال1368 به چاپ رسیده است
15 دریچه ای به زبان فارسی
ویژگی اثر : انتشارات المهدی، سال 1373
16 راهنمای تدریس زبان فارسی
ویژگی اثر : این کتاب درآزفا و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درسال 1369 به چاپ رسیده است.(این کتاب تاکنون به زبانهاى فرانسه، آلمانى، روسى، اسپانیایى، ترکى استانبولى، هندى و... ترجمه شده است)
17 راهنمای زبان فارسی
ویژگی اثر : انتشارات المهدی ، سال 1374-این دو کتاب که برای دانشگاههای قزاقستان ،تاجیکستان و ازبکستان نوشته شده توسط مرحوم پروفسور رستم اوف به زبان قزاقی و خط سیریلیک برگزیده شده است.
18 زبانهای خاموش
ویژگی اثر : ترجمه، باهمکاری دکتر بدر الزمان قریب ، ‌پژوهشگاه علوم انسانی ، سال 1365- این کتاب، برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در 1366 از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد برگزیده شد ،
19 ساختمان فونولوژیکی درفارسی
ویژگی اثر : این مقاله در نخستین کنگره تحقیقات ایرانی در دانشگاه تهران درسال1350 چاپ شده است
20 ساختمان واجی «وند » درفارسی
ویژگی اثر : این مقاله در مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران در سال 1351 به چاپ رسیده است
21 شناخت نظام‌آوایی زبان
ویژگی اثر : (ترجمه)، فرهنگ معاصر. (زیر چاپ) .
22 طرح آوایی واژه هایی دو هجایی درفارسی
ویژگی اثر : این مقاله درسومین کنگره تحقییقات ایرانی دربنیاد فرهنگ ایران درسال 1352 به چاپ رسیده است
23 طرح حرف نویسی و واج نویسی زبان فارسی
ویژگی اثر : این مقاله در سمینار جهانی ( Internation Standadization Organization )درلندن در آوریل 1997 به چاپ رسیده است
24 نظام آوایی زبان
ویژگی اثر : نظریه و تحلیل ، فرهنگ معاصر ، سال 1368
25 همکاری در تهیه و تدوین فرهنگ فارسی
ویژگی اثر : این کتاب تالیف محمدمعین است .

--------------------------------------------------------------------------------
منابع :
1http://www.iran-newspaper.com/1384/840201/html/horizon.htm2www.ketabesal.ir3پرسشنامه تکمیل شده فرهیختگان توسط دکتر یدالله ثمره بنا به درخواست بنیاد ایرانشناسی- زمستان 1386